Brazylia – śladem Tony’ego Halika

„Nawiedziły mnie myśli o dniach wspaniałych, gdy z łukiem i strzałami szedłem na łowy z Indianami Inan […]  Pomyślałem wtedy o niezapomnianych dwustu dniach w Mato Grosso.” – Tony Halik

Wylot z Warszawy i wieczorny przylot do Rio de Janeiro. Transfer do miasta, pierwsze spotkanie z Atlantykiem i klimatem Rio. Dla chętnych – krótki spacer, kolacja i jeśli starczy sił – muzyka na żywo,  pozostali mają czas na odpoczynek przed startem brazylijskiej przygody.

„Pieret i Toni byli w Rio de Janeiro […]  Mieście samby, karnawału, papug i najbardziej znanych na świecie plaż. Rozpoczynała się ich kolejna wielka przygoda.” – „Przygoda dzika Toniego Halika”

Z lokalnym przewodnikiem zajrzymy do historycznego centrum – dawnej stolicy Imperium Portugalskiego, a później Cesarstwa i Republiki Brazylii. Odwiedzimy też „Małą Afrykę”, pulsującą sambą i opowieściami o afro-brazylijskich korzeniach miasta oraz dramatycznej historii portu niewolniczego. Na koniec – kolacja z muzyką na żywo.

„Do Brazylii Halikowie przybyli 29 czerwca 1955 roku. Prawdopodobnie statkiem płynącym z Buenos Aires do Rio de Janeiro. W Mato Grosso spędzili pół roku.” – „Tu byłem. Tony Halik”

Rio de Janeiro – miasto wciśnięte między góry a ocean – trudno o lepszą lokalizację. Z lokalnym przewodnikiem zajrzymy do faweli Rocinhy i Vidigal, by zobaczyć codzienność zamiast stereotypów. Potem wjedziemy ponad miasto do Parku Narodowego Tijuca, skąd widać zatokę, plaże i Atlantyk. Finał dnia: Corcovado i spotkanie z Chrystusem Odkupicielem. Wieczorem lot do Palmas, stolicy Tocantins.

„Tropikalna noc kładzie nam na ramiona niewidzialne grube poncho mgły. Jest gęsta i wilgotna. Świerszcze grają swoją melodię przy akompaniamencie żab. Parę skoków wykonują ryby i zakłócają spokój rzeki. Słychać krzyk zaskoczonej w swoim gnieździe czapli. Znów symfonia selwy.” – Tony Halik, „Z kamerą i strzelbą przez Mato Grosso”

Cerrado – prolog przygody. Zamiast od razu ruszać śladem Halika ku Araguaí, zaczynamy w sercu brazylijskiego cerrado. Z Palmas jedziemy do Jalapão: zatrzymujemy się przy monumentalnej Pedra Furada, a po lunchu zanurzamy się w turkusach Lagoa do Japonês. To pierwszy smak tutejszych krajobrazów – formacji skalnych, wydm, wodospadów i słynnych źródeł-fervedouros. Wieczorem kolacja i nocleg.

„Zerwałem się do walki, wiedząc, że w wojnie prymitywnych szczepów nikt nie liczy się z czymś takim jak karta korespondenta wojennego […] W ostatniej chwili zdołałem zastosować chwyty dżudo, wyuczone dawno temu, gdy byłem jeszcze pilotem wojskowym. Na nieszczęście noga wplątała mi się w korzenie i nie mogłem dobrze uchwycić ręki wroga; wymierzyłem mu tylko cios głową w żołądek.” – Tony Halik

Po śniadaniu ruszamy do wąskiego, imponującego kanionu Sussuapara, a następnie odwiedzimy społeczność Quilombola nad Rio Novo – jeden z kluczowych punktów wyprawy. Zobaczymy miejsca porośnięte capim dourado – „złotą trawą”, z której powstaje unikatowa biżuteria, symbol Jalapão i stanu Tocantins. Po lunchu zatrzymamy się przy Árvore dos Desejos (Drzewo Życzeń), zajrzymy na wydmy Recanto das Dunas z widokiem na Morro Saca Trapo, a dzień domkniemy zachodem słońca na Wydmach Jalapão. Wieczorem kolacja i nocleg.

„Zapada zmrok […] Panuje spokój, jak gdyby wstrzymała oddech cała tutejsza przyroda. Mam poczucie, że cisza jest słowem podzięki za jeszcze jeden dzień…” – Tony Halik

Po śniadaniu zanurzymy się w słynnych fervedouros – Buritis i Rio Sono – gdzie krystaliczna woda z podziemnych rzek delikatnie unosi ciało ku powierzchni. Zajrzymy też do sklepu z wyrobami z capim dourado, by poznać lokalne rzemiosło. Po lunchu czeka nas turkusowy Cachoeira do Formiga, a dzień zakończymy w Fervedouro das Macaúbas. Wieczorem kolacja i nocleg.

Fervedouros to źródła zasilane wodami gruntowymi. Gdy nie mają dość miejsca, by utworzyć rzekę na powierzchni, przebijają się punktowo, tworząc naturalne baseny z delikatnym „prądem w górę”.

„Araguaia przebiega ogromną Wyżynę Brazylijską, dając życie milionom stworzeń. Niektóre z nich można zobaczyć tylko wtedy, gdy przebywa się rzekę spokojnie, płynąc z prądem zwrotną pirogą.” – Tony Halik

Po śniadaniu odwiedzimy jeszcze dwa krystaliczne fervedouros – Bela Vista i Alecrim, zachwycające klarowną wodą i bujną roślinnością. Potem rzut oka na monumentalne wzniesienie Serra da Catedral. Po lunchu ostatnia kąpiel pod wodospadem Poço Encantado – idealna kropka nad i przed wyprawą śladem największych przygód Tony’ego Halika. Powrót do Palmas i nocleg.

„Nad dłubanką przelatywały dwie ary. Z wody wyskoczył delfin boto. Z gałęzi nad wodą zwisał bukiet orchidei […]  Przyglądali się ranie kajmana, przez którą do jego wnętrzności wpływały piranie i pożerały go od środka.” – „Tu byłem. Tony Halik”

Po śniadaniu wyruszamy z Palmas nad Araguaíę na Ilha do Bananal – największą śródlądową wyspę świata. Po obiedzie czeka nas spokojna wycieczka po Lagoa da Confusão. Wieczorem kolacja, czas wolny i nocleg.

„Na zakręcie rzeki spotykamy dwie pirogi. Stoją w nich niemal zupełnie nadzy ludzie i patrzą w wodę jak bociany. […] To Żawaowie (Javaé), przedstawiciele plemienia rybaków, zamieszkujących prawy brzeg Araguai, która w tym miejscu, wraz ze swoim dopływem Javaé, tworzy Wyspę Bananową. Są łagodni i pokojowo usposobieni, z białymi żyją w zgodzie, ale bywają nieufni i mają po temu swoje racje” – Tony Halik

Po śniadaniu odwiedzimy wioskę Boto Velho na Ilha do Bananal, by poznać codzienność i rytuały ludu Javaé. Po lunchu czeka nas malowanie ciała w ich stylu oraz prezentacja kulturowa. Następnie ruszamy do Javaé Camp nad jeziorem Lago Preto. Dzień domkniemy zachodem słońca w Varjão – otwartych przestrzeniach wyspy, które w porze deszczowej przez kilka miesięcy są całkowicie zalane*. Kolacja i nocleg w Javaé Camp.

„Prawe wybrzeża to pustkowia.[…] Dalej rzeka zwalnia bieg, daje odetchnąć Halikom, obmywa wysepki i mielizny, płynie przez wąwozy krainy Javaé i Carajá.” – „Tu byłem. Tony Halik”

Po śniadaniu w Javaé Camp ruszamy łodzią na Lago Preto – 24-kilometrowe jezioro ukryte w sercu Ilha do Bananal. Płyniemy wśród tutejszej fauny i flory, wypatrując ptaków i wodnych szlaków wyspy. Po południu spróbujemy sił w połowie piranii, a wieczorem zjemy tradycyjną, lokalną potrawę z tej ryby – o wyrazistym smaku i, jak mówią miejscowi, o właściwościach afrodyzjaku. Po kolacji nocny wypad łodzią w poszukiwaniu kajmanów. Nocleg w Javaé Camp.

„Zachwycali się Araguaią.[…] Porównywali ją do młodej dziewczyny, która strzeże swoich skarbów.” – „Tu byłem. Tony Halik”

Po śniadaniu ruszamy łodzią w stronę Parku Stanowego Cantão, łącząc szlaki rzek Coco, Araguaia i Javaé. Po drodze piknik na jednej z szerokich, piaszczystych plaż nad Araguaią. Wieczorem kolacja i nocleg w Caseara.

„Gdy Pierrette znudziły się ryby, wysłała męża do leśnego sklepu.[…] I żeby nie zapomniał o sercach palm do sałatki.” – „Tu byłem. Tony Halik”

Po wczesnym śniadaniu wyruszamy na leśny szlak, by złapać oddech i poczuć energię selwy. Na lunch – mięso z rusztu na plaży, a popołudnie przeznaczymy na relaks w klarownych wodach regionu. To idealny reset i doładowanie baterii. Zwieńczymy dzień wizytą u torrãozeiros — mieszkańców wysokich brzegów rzeki Araguaia, którzy budują domy na „torrões”, czyli wyższych partiach skarp, pozostających ponad poziomem wód w porze deszczowej. Wieczorem kolacja i nocleg w Caseara.

„Jasne fale Araguai spływają wodospadami […] Rzeka zamknięta w wąwozach, pieni się wściekle […] a potem staje się spokojna.” – Tony Halik

Po śniadaniu zajrzymy do siedziby Parku Stanowego Cantão, by poznać unikatową mozaikę trzech ekosystemów: cerrado, Amazonii i Pantanalu. Po lunchu spływ wzdłuż Rio Coco, wypatrując lokalnych ssaków i ptactwa. Wieczorem kolacja i odpoczynek w Caseara.

„Uobedu, wielki kacyk miejscowego plemienia Carajá, z początku nie chciał torich w swojej wiosce: biali są niebezpieczni, kradną indiańskie kobiety i sprowadzają choroby. Ale ten przybył z własną kobietą i szanował zwyczaje Indian. Był dziwny: wchodził do wody z Indianami, młócił roślinę timbó, nie bał się piranii i płaszczek, nauczył się strzelać z łuku i choć posługiwał się tym  czarnym błyszczącym przedmiotem, który robił dużo hałasu, nie korzystał z żadnych przywilejów i chętnie dostosowywał się do wszystkich przepisów. No i potrafił upolować tucunaré, najpyszniejszą z ryb mato Grosso.” – „Tu byłem. Tony Halik”

Rano wyjedziemy z Formoso do Araguaia z zamiarem dotarcia do jednej z wiosek ludu Carajá, położonych w peryferyjnych częściach Ilha do Bananal, często niedostępnych z powodu wielomiesięcznych podtopień. Od celu dzieli nas ok. 100 km w terenie, gdzie o przejezdności decydują poziom wody i stan dróg. Jeśli warunki pozwolą, spotkamy się z gospodarzami i poznamy ich tradycje oraz codzienność. Gdy rzeka powie „nie”, zrealizujemy równie wartościową alternatywę: prezentację kulturową jednej z lokalnych społeczności i rozmowę o zwyczajach regionu. Wieczorem powrót na nocleg do Formoso do Araguaia.

„Do widzenia, przyjaciele spod znaku omarure! Do widzenia wiosko, w której spędziliśmy tyle wspaniałych chwil! Dzięki wszystkim za szkołę życia w selwie! […] Być może pewnego dnia wrócę, by nigdy już was nie opuścić.” – Tony Halik

Po śniadaniu ponownie spróbujemy dotrzeć do kolejnej wioski ludu Carajá; jeśli warunki nie pozwolą, odwiedzimy inną lokalną społeczność. Wysłuchamy opowieści o historii, zwyczajach i symbolach regionu. Po południu powrót do Palmas i nocleg.

„Jutro zamkną się za nami odrzwia rozszalałych pnączy […] Wkroczymy znów do innej dżungli – żelaza, kryształu i betonu.” – Tony Halik

Poranny lot do Rio, wjazd na Pão de Açúcar (Głowę Cukru) i obiad z widokiem na zatokę. Po południu relaks nad oceanem, wieczorem pożegnalna kolacja.

„Sześć lat później… wydawca „Diany” zebrał reportaże z Brazylii i wydał w książce…  ‘200 Dias de Mato Grosso’. Halik zadedykował ją ‘przyjaciołom z selwy, którzy nigdy nie będą mogli przeczytać tej książki’.” – „Tu byłem. Tony Halik”

Poranek na plaży, ostatnie spacery i wylot do Polski. Zakończenie wyprawy śladami Tony’ego Halika – z serca Brazylii do domu, z głową pełną opowieści.